Co oznacza „zerwanie” umowy o pracę?
„Zerwanie umowy o pracę” to potoczne i nieprecyzyjne określenie. Może oznaczać prawidłowe wypowiedzenie przez pracownika, rozwiązanie umowy za porozumieniem stron, zakończenie jej bez wypowiedzenia w przypadkach przewidzianych prawem albo zaprzestanie przychodzenia do pracy. Skutki zależą od sposobu zakończenia zatrudnienia i zachowania wymaganych formalności, dlatego samo stwierdzenie, że ktoś „odchodzi z pracy”, nie przesądza o konsekwencjach.
Umowa może rozwiązać się na mocy porozumienia stron, za wypowiedzeniem, bez wypowiedzenia w ustawowych sytuacjach albo z upływem czasu, na jaki została zawarta. Pracownik może wypowiedzieć umowę bez podawania przyczyny. Powinien jednak złożyć oświadczenie na piśmie i ustalić, jaki okres wypowiedzenia go obowiązuje.
Prawidłowe wypowiedzenie jest jednostronnym oświadczeniem. Pracodawca nie musi go zaakceptować, aby było skuteczne, ale zatrudnienie trwa co do zasady do końca okresu wypowiedzenia. Pracownik powinien w tym czasie wykonywać obowiązki, chyba że strony uzgodnią wcześniejszą datę zakończenia umowy albo pracodawca zwolni go z obowiązku świadczenia pracy.
Jak długo trwa okres wypowiedzenia?
Okres wypowiedzenia zależy od rodzaju umowy i stażu pracy u danego pracodawcy. Przy umowie na czas określony i nieokreślony wynosi:
- 2 tygodnie, jeśli pracownik był zatrudniony krócej niż 6 miesięcy,
- 1 miesiąc, jeśli zatrudnienie trwało co najmniej 6 miesięcy, ale krócej niż 3 lata,
- 3 miesiące, jeśli pracownik był zatrudniony co najmniej 3 lata.
Przy umowie na okres próbny długość wypowiedzenia zależy od tego, na jak długo zawarto umowę:
- 3 dni robocze, gdy okres próbny nie przekracza 2 tygodni,
- 1 tydzień, gdy okres próbny jest dłuższy niż 2 tygodnie,
- 2 tygodnie, gdy okres próbny wynosi 3 miesiące.
Przykładowo osoba zatrudniona u pracodawcy przez 2 lata na umowie bezterminowej ma co do zasady miesięczny okres wypowiedzenia. Samo złożenie pisma nie oznacza więc, że może przestać przychodzić do pracy następnego dnia. Warto zachować potwierdzenie doręczenia wypowiedzenia, na przykład kopię z podpisem osoby przyjmującej albo dowód nadania.
Czy za prawidłowe wypowiedzenie grozi kara finansowa?
Samo prawidłowe wypowiedzenie umowy przez pracownika nie powoduje automatycznej kary finansowej ani obowiązku zapłaty pracodawcy odszkodowania. Pracownik musi jednak respektować okres wypowiedzenia, o ile nie ustali z pracodawcą innego terminu zakończenia zatrudnienia. Nie powinien też zakładać, że pracodawca może dowolnie potrącić z wynagrodzenia wymyśloną karę za sam fakt odejścia.
Strony mogą uzgodnić wcześniejszą datę zakończenia umowy już po złożeniu wypowiedzenia. Możliwe jest również rozwiązanie umowy za porozumieniem stron, w którym pracownik i pracodawca wspólnie ustalają termin zakończenia zatrudnienia. Przy porozumieniu nie obowiązuje zwykły okres wypowiedzenia, dlatego warto precyzyjnie zapisać datę rozwiązania umowy oraz zasady rozliczenia wynagrodzenia, niewykorzystanego urlopu i powierzonego mienia.
Porozumienie powinno odzwierciedlać rzeczywistą zgodę obu stron. Po jego zawarciu możliwość zakwestionowania zakończenia zatrudnienia jest ograniczona, a Kodeks pracy nie przewiduje zwykłego odwołania od rozwiązania umowy w tym trybie. Przed podpisaniem dokumentu należy więc sprawdzić jego treść i upewnić się, że ustalenia są jasne.
Co grozi za porzucenie pracy?
Inną sytuacją niż wypowiedzenie jest nieusprawiedliwione zaprzestanie przychodzenia do pracy. Jeśli pracownik odejdzie przed końcem okresu wypowiedzenia bez uzgodnienia z pracodawcą, jego nieobecność może zostać uznana za nieusprawiedliwioną. Pracodawca może zastosować konsekwencje przewidziane prawem pracy, w tym rozwiązać umowę bez wypowiedzenia, jeżeli zachodzą ku temu ustawowe przesłanki.
W określonych okolicznościach pracodawca może również dochodzić naprawienia szkody, ale odszkodowanie nie jest automatyczną karą za samo odejście. Roszczenie wymaga odrębnej podstawy, wykazania szkody oraz związku między szkodą a działaniem pracownika. Nie każda nieobecność oznacza zatem, że pracownik będzie musiał zapłacić pracodawcy określoną kwotę.
Jeśli pracownik nie może kontynuować pracy, bezpieczniej jest niezwłocznie skontaktować się z pracodawcą i ustalić możliwe rozwiązanie. Może nim być wcześniejsze zakończenie umowy za zgodą obu stron albo zwolnienie z obowiązku świadczenia pracy. Warto utrwalić ustalenia na piśmie, aby uniknąć sporu o to, czy nieobecność była uzgodniona.
Kiedy można rozwiązać umowę bez wypowiedzenia?
Pracownik może rozwiązać umowę bez wypowiedzenia, jeśli występuje ustawowa przesłanka, w tym ciężkie naruszenie przez pracodawcę podstawowych obowiązków wobec pracownika. W takim oświadczeniu należy wskazać przyczynę na piśmie i dochować właściwego terminu. Znaczenie mogą mieć dokumenty, korespondencja i inne dowody potwierdzające okoliczności sprawy.
Jeżeli rozwiązanie umowy bez wypowiedzenia z winy pracodawcy jest uzasadnione, pracownikowi może przysługiwać odszkodowanie. Zasadniczo odpowiada ono wynagrodzeniu za okres wypowiedzenia, a przy umowie terminowej wynagrodzeniu za czas do końca umowy, jednak nie wyższemu niż wynagrodzenie za okres wypowiedzenia. Wadliwe lub nieuzasadnione oświadczenie może zostać zakwestionowane, dlatego przed natychmiastowym odejściem warto ocenić, czy spełnione są wymagane przesłanki.
Odrębną sytuacją jest niezgodne z prawem wypowiedzenie dokonane przez pracodawcę. Pracownik może wówczas dochodzić roszczeń, takich jak przywrócenie do pracy albo odszkodowanie, zależnie od rodzaju umowy i okoliczności. W niektórych sprawach wysokość odszkodowania odpowiada wynagrodzeniu za okres od 2 tygodni do 3 miesięcy, nie mniej jednak niż za okres wypowiedzenia. Konkretne uprawnienia zależą od podstawy prawnej i sytuacji pracownika.
Jak ograniczyć ryzyko problemów po odejściu?
Najbezpieczniej złożyć pisemne wypowiedzenie, zachować dowód jego doręczenia i ustalić, kiedy upływa okres wypowiedzenia. Jeżeli pracownik chce odejść wcześniej, powinien uzyskać zgodę pracodawcy i potwierdzić ustalenia na piśmie. Przy rozstaniu warto też rozliczyć wynagrodzenie, urlop, sprzęt, dokumenty oraz inne powierzone mienie.
Dobrowolne wypowiedzenie może mieć również znaczenie dla późniejszego prawa do zasiłku dla bezrobotnych. Jeśli świadczenie zostanie przyznane i pracownik sam wypowiedział umowę, jego wypłata co do zasady rozpoczyna się po 90 dniach, a okres pobierania ulega odpowiedniemu skróceniu. Samo spełnienie tego warunku nie gwarantuje zasiłku, ponieważ trzeba spełnić także pozostałe wymagania.
Przepisy i szczegóły konkretnej sprawy mogą zmienić ocenę skutków odejścia z pracy. W razie sporu znaczenie mają treść oświadczeń, dowody, sposób doręczenia i dotrzymanie terminów. Wątpliwości warto skonsultować z prawnikiem lub Państwową Inspekcją Pracy, zamiast przerywać pracę bez formalnego ustalenia, jak zakończyć umowę.
Bibliografia
- https://www.biznes.gov.pl/pl/portal/00204
- https://www.biznes.gov.pl/pl/portal/00203
- https://zielonalinia.gov.pl/en/-/rozwiazanie-umowy-o-prace-za-wypowiedzeniem
- https://www.gov.pl/web/rodzina/ustanie-stosunku-pracy
- https://www.pip.gov.pl/dla-pracodawcow/porady-prawne/stosunek-pracy