Czy opieka nad dzieckiem jest płatna w 100%?
Nie ma jednej odpowiedzi, ponieważ określenie „opieka nad dzieckiem” może dotyczyć dwóch różnych uprawnień. Pierwszym jest zwolnienie od pracy na opiekę nad dzieckiem do 14 lat, przewidziane w art. 188 Kodeksu pracy. Drugim jest zasiłek opiekuńczy z ubezpieczenia chorobowego, wypłacany między innymi wtedy, gdy rodzic musi osobiście zająć się chorym dzieckiem.
Przy zwolnieniu z art. 188 pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia za czas wolny. Nie otrzymuje jednak zasiłku opiekuńczego. Z kolei zasiłek opiekuńczy wynosi zasadniczo 80% podstawy wymiaru, a nie 100%. Dlatego przed oceną wysokości wypłaty warto ustalić, z którego uprawnienia się korzysta.
Te świadczenia nie są tym samym co urlop rodzicielski ani urlop wychowawczy. Każde z nich ma odrębne zasady, warunki i sposób rozliczania. W praktyce potoczne pytanie o „płatne 100%” najczęściej dotyczy właśnie różnicy między wynagrodzeniem za zwolnienie z art. 188 a zasiłkiem opiekuńczym.
Jak działa zwolnienie na dziecko z art. 188 Kodeksu pracy?
Pracownik wychowujący co najmniej jedno dziecko, które nie ukończyło 14 lat, może skorzystać w roku kalendarzowym z 2 dni albo 16 godzin zwolnienia od pracy. Za ten czas zachowuje prawo do wynagrodzenia. Jest to uprawnienie pracownicze, a nie świadczenie wypłacane z ubezpieczenia społecznego.
Pracownik składa wniosek pracodawcy i w pierwszym wniosku w danym roku wybiera, czy będzie korzystać ze zwolnienia w dniach, czy w godzinach. Wybrany sposób obowiązuje przez cały rok kalendarzowy. Rozwiązanie godzinowe może być przydatne, gdy potrzeba opieki obejmuje tylko część dnia pracy. Wariant dzienny oznacza wykorzystanie jednego z przysługujących dni.
Jeśli oboje rodzice lub opiekunowie są zatrudnieni, nie otrzymują odrębnych pul po 2 dni lub 16 godzin. Wymiar przysługuje łącznie i może zostać wykorzystany przez jedną osobę albo podzielony między oboje. Warto więc ustalić wcześniej, kto i w jakiej części skorzysta z tego uprawnienia.
Za czas zwolnienia pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia. W przypadku składników zmiennych, takich jak premie czy dodatki, ich rozliczenie ustala się według zasad zbliżonych do stosowanych przy wynagrodzeniu urlopowym. Nie oznacza to zatem, że każdy składnik wypłaty w każdym przypadku będzie identyczny jak w zwykłym miesiącu, ale samo zwolnienie jest płatne na zasadach prawa do wynagrodzenia.
Kiedy przysługuje zasiłek opiekuńczy?
Zasiłek opiekuńczy może przysługiwać ubezpieczonemu, który musi osobiście sprawować opiekę nad dzieckiem lub innym członkiem rodziny. Najczęściej chodzi o opiekę nad chorym dzieckiem. W określonych okolicznościach świadczenie może dotyczyć także zdrowego dziecka do 8 lat, na przykład gdy nieprzewidzianie zamknięto placówkę, do której uczęszcza, albo gdy zachorowała niania sprawująca nad nim opiekę.
Co do zasady zasiłek nie przysługuje, jeśli inny członek rodziny może zapewnić dziecku opiekę. Znaczenie mają więc nie tylko wiek dziecka i przyczyna nieobecności, lecz także to, czy ubezpieczony rzeczywiście musi zająć się nim osobiście. Sam fakt posiadania dziecka nie wystarcza do uzyskania świadczenia.
Wysokość zasiłku wynosi zasadniczo 80% podstawy wymiaru. W przypadku pracownika podstawę ustala się na ogół na podstawie przeciętnego wynagrodzenia z 12 miesięcy poprzedzających miesiąc, w którym sprawowana jest opieka. Od tej kwoty odejmuje się składki na ubezpieczenia społeczne finansowane przez pracownika, a następnie oblicza świadczenie.
W efekcie 80% podstawy nie musi odpowiadać dokładnie 80% aktualnej pensji netto. Podstawa jest wyliczana według określonych zasad i może uwzględniać wynagrodzenie z wcześniejszego okresu. Zasiłek wypłaca się za każdy dzień sprawowania opieki, w tym za dni wolne od pracy. Nie jest więc prostym odpowiednikiem wynagrodzenia za jeden zwykły dzień roboczy.
Ile dni zasiłku opiekuńczego można wykorzystać?
Limit zależy od tego, nad kim i w jakiej sytuacji sprawowana jest opieka. Zasadniczo można otrzymać zasiłek przez okres do 60 dni w roku kalendarzowym na opiekę nad dzieckiem do 14 lat albo zdrowym dzieckiem do 8 lat w przewidzianych przypadkach. Limit ten obejmuje również opiekę nad innymi członkami rodziny, dlatego nie jest osobną pulą dla każdego dziecka.
W wybranych sytuacjach obowiązują inne limity. Opieka nad dzieckiem powyżej 14 lat lub innym chorym członkiem rodziny może uprawniać do zasiłku przez okres do 14 dni. W niektórych przypadkach związanych z opieką nad dzieckiem z niepełnosprawnością limit wynosi do 30 dni. Konkretne uprawnienie zależy od okoliczności i spełnienia warunków przewidzianych dla danego rodzaju opieki.
Łączny limit zasiłku opiekuńczego zasadniczo nie przekracza 60 dni w roku, niezależnie od liczby osób uprawnionych i dzieci. Oznacza to, że rodzice nie mogą automatycznie pomnożyć limitu przez liczbę dzieci ani przez liczbę ubezpieczonych opiekunów. Przy planowaniu nieobecności warto uwzględnić dotychczas wykorzystane dni.
Jak odróżnić wynagrodzenie za zwolnienie od zasiłku?
Najprościej sprawdzić podstawę nieobecności. Jeśli pracownik wykorzystuje dzień lub godziny z art. 188 na opiekę nad dzieckiem do 14 lat, zachowuje prawo do wynagrodzenia. Jeśli nieobecność wynika z konieczności osobistej opieki i spełnione są warunki ubezpieczeniowe, może przysługiwać zasiłek opiekuńczy w wysokości 80% podstawy wymiaru.
- Art. 188 Kodeksu pracy: 2 dni albo 16 godzin rocznie, prawo do wynagrodzenia i wybór wymiaru w pierwszym wniosku w danym roku.
- Zasiłek opiekuńczy: zasadniczo 80% podstawy wymiaru, przy spełnieniu warunków dotyczących ubezpieczenia i konieczności osobistej opieki.
- Limity zasiłku: najczęściej do 60 dni, a w wybranych sytuacjach do 14 albo 30 dni.
Przykładowo, pracownik opiekujący się chorym dzieckiem do 14 lat może otrzymać zasiłek w wysokości 80% podstawy za okres opieki, z uwzględnieniem obowiązującego limitu. Jeśli w innym terminie wykorzysta dzień wolny na zdrowe dziecko w ramach art. 188, za ten dzień zachowa prawo do wynagrodzenia. Są to dwa odrębne uprawnienia, dlatego mogą mieć różną podstawę i prowadzić do innej wysokości wypłaty.
Odpowiadając na pytanie, czy opieka nad dzieckiem jest płatna w 100%, trzeba najpierw ustalić, o jaką formę opieki chodzi. Zwolnienie z art. 188 jest płatne jako czas pracy zgodnie z zasadami wynagrodzenia, natomiast zasiłek opiekuńczy wynosi zasadniczo 80% podstawy wymiaru. Rozróżnienie tych świadczeń pozwala prawidłowo ocenić zarówno przysługujące dni, jak i spodziewaną wypłatę.
Bibliografia
- https://www.zus.pl/swiadczenia/zasilki/zasilek-opiekunczy/prawo-do-zasilku-i-okres-przyslugiwania
- https://www.pip.gov.pl/dla-pracodawcow/pytania-i-odpowiedzi/ile-godzin-opieki-na-dziecko-z-art-188-k-p-przysluguje-pracownikowi-zatrudnionemu-w-rownowaznym-systemie-czasu-pracy
- https://www.pip.gov.pl/dla-pracodawcow/pytania-i-odpowiedzi/jak-obliczyc-wynagrodzenie-za-czas-korzystania-z-opieki-na-dziecko-o-ktorej-mowa-w-art-188-kodeksu-pracy
- https://www.zus.pl/-/choroba-kwarantanna-lub-izolacja-dziecka-kiedy-przysluguje-zasilek-za-opieke-nad-dziecki-1
- https://www.zus.pl/documents/10182/167561/Zasi%C5%82ek%20macierzy%C5%84ski.pdf/2a988756-86a1-0f2a-ecb0-109bfe826c7a